Mesta stradanja

Početak Holokausta u Srbiji i Hrvatskoj nije još dovoljno istraženo razdoblje. Njegovi uzroci i načini provođenja zahtevaju dodatno razumevanje i istorijsko objašnjenje, ali i zajedničku potrebu da se stalnim podsećanjem na tragediju spreči njeno ponavljanje. Tokom prve faze Holokausta, u periodu od početka Drugog svetskog rata do uspostavljanja logora smrti početkom 1942. godine u Evropi je ubijeno približno milion Jevreja i veliki broj Roma, uglavnom u masovnim streljanjima. Od jula do decembra 1941. u Srbiji je streljano oko 6.000 Jevreja i oko 1.500 Roma. U Nezavisnoj Državi Hrvatskoj ubijeno je do avgusta 1941. preko 2.000 Jevreja i nekoliko desetina hiljada Srba, uglavnom u okolini Gospića (Jadovno) i na ostrvu Pag.

Obrazovanju o Holokaustu u Srbiji i Hrvatskoj i o genocidu nad Romima nedostaje kritički pristup i kontinuirano istorijsko istraživanje njegove prve faze, koje je potpuno izostavljeno iz obrazovanja. Ovim projektom, kroz istraživački proces, prikupljanje podataka i širenje svesti i znanja o značaju očuvanja sećanja, nameravamo da doprinesemo kako širem obrazovanju o Holokaustu tako i saznanju i edukaciji o genocidu nad Romima, kao stalnom podsetniku kako se tragedija Holokausta nikada ne bi ponovila.

{{title}}

Seminar projekta „Mesta stradanja - prva faza Holokausta u Srbiji i Hrvatskoj” je održan između 22 i 24. 2, kod naših partnera, u Savezu jevrejskih opština Srbije, a u saradnji sa Filozofskim fakultetom univerziteta u Rijeci i Memorial de la Shoah. Pomogli su nas i IHRA, Ambasada Nemačke u Srbiji i Ministarstvo kulture Srbije. Ovaj projekat radi na tome da označi mesta stradanja tokom prve faze Holokausta i genocida nad Jevrejima i Romima, i da pruži istraživačima, istoričarima, studentima i široj javnosti arhivsku građu, fotografije, intervjue i istorijske tekstove koji ne samo da dokumentuju stratišta, već ih čine aktivnim delom edukacije iz oblasti istorije, gradjanskih i ljudskih prava. Ovaj radni seminar su pratila i dva okrugla stola, u Rijeci i Beogradu. 

Zaboravljena mesta stradanja: Od Jabuke do Jadovnog, okrugli sto.

Predstavljanje rezultata projekta "Mesta stradanja - prva faza Holokausta u Srbiji i Hrvatskoj" i okrugli sto. 1. 7. 2017, Centar za Kulturnu Dekontaminaciju, Beograd.

Milovan Pisarri, Centar za istraživanje i edukaciju o Holokaustu, Beograd 
Nikola Radić Lucati, Centar za istraživanje i edukaciju o Holokaustu, Beograd
Aneta Lalić, Srpsko narodno vijeće, Zagreb 
Filip Škiljan, Institut za migracije i narodnosti, Zagreb

{{title}}

U digitalnom mapiranju Holokausta, a u poslednje vreme i Porajmosa, posebno mesto imaju mesta u kojima su počinjeni masovni zločini, naročito u prvoj fazi Holokausta. Patrik Debua (Patrick Desbois) je u svojoj knjizi „The Holocaust by Bullets: A Priest’s Journey to Uncover the Truth Behind the Murder of 1.5 Million Jews„, tu fazu definisao „Holokaustom mecima“. Razlog jeste činjenica da 1941. godine, dakle pre početka „konačnog rešenja“ i uspostavljanja logora smrti, Jevreji i Romi su ubijeni uglavnom u masovnim streljanjima. To se dešavalo uglavnom na okupiranim teritorijama Sovjetskog saveza, gde je utvrđeno da su nemačke snage i lokalni kvislinzi ubili preko miliona Jevreja i određenog broja Roma.

Nekoliko institucija i organizacija širom sveta započele su pre nekoliko godina proces digitalnog mapiranje svih lokacija u kojima su se desila masovna streljanja. Na stranama njihovih sajtova moguće je naći sve informacije o tim mestima, svedočenjima, dokumentima i slikama:

http://yahadmap.org/#map/: mapa o mestima stradanja u Belorusiji, Rusiji, Ukrajini, Litvaniji, Moldovi, Poljskoj i Rumuniji. Mapu je realizovala organizacija Yahad-In-Unum, čiji osnivač je Patrik Debua.

http://www.yadvashem.org/untoldstories/index.html: mapa o mestima stradanja na teritoriji bivšeg Sovjetskog saveza koju je realizovala najznačajnija svetska institucija za proučavanje, sećanje i edukaciju o Holokaustu – Jad Vašem.

http://www.holocaustatlas.lt/EN/: mapa o Holokaustu u Litvaniji koju su zajedno realizovali Valstybinis Vilniaus Gaono žydų muziejus (Vilna Gaon državni jevrejski muzej) i austrijska organizacijaGedenkdienst.

http://www.belarusmemorials.com/: mapa o mestima stradanja u Belorusiji, koju je realizovaoBelorus Holocaust Memorials Project.

Posebnu pažnju pitanju mesta stradanja je posvetila međudržavna organizacija IHRA, koja je nedavno objavila publikaciju „Killing Sites. Research and Remembrance“. Zahvaljujući podršci te organizacije i u saradnji sa Savezom jevrejskih opština Srbije i Odsjekom za Kulturalne studije Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Rijeci, CIEH će tokom 2015. i 2016. godine sprovesti mapiranje mesta stradanja u Srbiji i Hrvatskoj.